ADVOKATURA
Advokatura je nezavisna i samostalna služba pružanja pravne pomoći fizičkim i pravnim licima.
Advokat (m. lat. advocatus, od voco ad što znači pozivam, u smislu pozivam u pomoć.) je lice koje je se, skladno propisima države u kojoj obavlja delatnost, bavi advokaturom. To najčešće podrazumeva zastupanje i savetovanje fizičkih i pravnih lica pred državnim organima i različitim institucijama.
Reč advokat, odnosno odvjetnik prvi put se pominje u Zakonopravilima Svetog Save iz 1219. godine kada je propisano da će svaki onaj koji je gluv, nem ili nema sredstava da bude zastupan na sudu, dobiti svog odvjetnika da ga zastupa.
Koreni advokature u Srbiji sreću i u Dušanovom zakoniku iz 1349. godine koji propisuje da će sirotinji koja nije u stanju da se parniči ili brani biti dat zastupnik da se za nju parniči.
Savremena advokatura ustanovljena je u Srbiji Zakonom o pravozastupnicima donetim na predlog Vlade Ilije Garašanina 28. februara 1862. godine za vreme vladavine Kneza Mihaila Obrenovića.Donošenjem tog zakona pravna pomoć je poverena samo školovanim pravnicima sa položenim pravozastupnickim ispitom “iz postojećih građanskih i krivičnih zakona” koje u ovo zvanje upiše Ministarstvo pravde.
Savremeni komorski sistem uveden je Zakonom o advokaturi 1929. godine i kojim advokatura definisana kao “zanimanje javnog poretka”.
Aktuelnim Zakonom o advokaturi, Kodeksu i Etikom regulisana su prava i obaveze advokata i advokatskih pripravnika.
Advokatska slava
Svake godine 14. juna advokati Srbije slave svoju slavu – Svetog Justina Filozofa.
Advokati i advokatski pripravnici Advokatske komora svake godine slave tako što biraju domaćina slave, a nakon lomljenja slavskog kolača, organizuje se slavski ručak.
1994. godine Patrijarh Pavle je po molbi predstavnika advokature, odredio Svetog Justina Filozofa kao sveca zaštitnika radi ustanovljenja advokatske slave. Sveti Justin Filozof je bio filozof i svetac, ali na izvestan način i preteča advokata koji smatraju svojom najvećom dužnošću da brane pravdu i istinu, i da budu u službi samo onog prava koje je ujedno i pravda.
Sveti Justin Filozof je je rođen oko 105. godine u Flavijevom u Samari, Palestina. Kao mladić je došao u Rim da studira filozofiju želeći da spozna krajnju istinu. Spasavao je vernike hrišćane osudjene na smrt pišući apologije. Poznato je da je govorio: «Narodni nerazumni sud često nevine osudjuje kao krivce, čiste osramoćuje kao razvratnike i pravednike žigoše kao grešnike.
*Izvor sajt Advokatske komore Niš
Ur-Naumov zakonik
Ur-Namuov zakonik je najstariji poznati zakon u istoriji, koji je doneo sumerski vladar Mesopotamije Ur-Namu, osnivač III dinastije Ur negde oko 2050. g. pre n.e.
Zakonik je ispisan klinastim pismom na glinenim pločicama veličine 10×20 cm, koju je u istanbulskom muzeju preveo i pročitao 1952. g. Kramer. Sadrži ukupno 57 zakona U uvodu zakonika ističe se božansko poreklo zakona i želja zakonodavca da zemlju očisti od otimača, varalica i podmitljivaca, i da spreči da “sirotinja postane žrtva bogatih”.
U kažnjavanju prestupnika zbog telesnih povreda primenjuje se sistem novčane kompenzacije, za razliku od nešto kasnije Hamurabijevog zakonika, po kome se važi sistem taliona.
Hamurabijev zakonik
Hamurabijev zakonik pronađen je 1901 u Iranu, a njegovo prvo izdanje objavljeno je sledeće godine. Doneo ga je Hamurabi, vladar Vavilonskog carstva, i sadrži 282 propisa kojima su regulisani svi aspekti života. S obzirom na činjenicu da je zasnovan na principu oko za oko, zub za zub (TALION), predstavlja određeni pomak na dotadašnji sistem kažnjavanja.
Ispisan je na crnom kamenom stubu, koji je pronađen prelomljen na tri dela, a sastoji se od prologa, članova zakona i epiloga. Propisi su uklesani na prednjoj i zadnjoj strani, a na vrhu prednje strane se nalazi reljef koji prikazuje Hamurabija kako stoji pred bogom pravde Šamašom koji sedi i predaje caru zakonik, a u zakoniku stoji da su to dekreti pravde koje je Hamurabi, mudri kralj izdao i čime je zemlja dobila pravedan zakon i dobru upravu.
Tekst zakonika možete pročitati ovde.
Drakonovi zakoni
Drakon je bio atinski zakonodavac, koji je 621. godine pre nove ere doneo prve pisane zakone u Atini. Oni su bili izuzetno strogi i skoro za sve zločine predviđali su smrtnu kaznu. Zbog toga se izraz drakonski zakoni i danas koristi kako bi se opisali vrlo strogi propisi i zakoni ili neke zakonske odredbe.
Zakon 12 tablica
Zakon 12 tablica čini osnovu rimskog prava i napisan je 451. godine pre nove ere. Njime je pokriveno celo područje prava, ali nažalost, nije u potpunosti sačuvan, jer se veruje da su tablice, koje su bile od drveta, izgorele prilikom provale Gala u Rim. Posebne kazne predviđene su za krađu i štetu koja proizilazi iz ponašanja životinja. Rimljani su pomenuti zakon morali znati napamet i učili su ga u školama, što je kasnije omogućilo preciznu rekonstukciju tablica.
Prema analističkoj istoriografskoj tradiciji, 452. god. st. e. patriciji i plebejci dogovorili su se da se izabere komisija od deset ljudi koja će u pisanom obliku kodifikovati važeće pravne običaje. Ova komisija je nazvana Decemviri legibus scribundis consulari imperio. Zakoni su bili urezani na 12 bronzanih ploča (tabulas…in aes incisas, kaže Tit Livije u III, 57) te javno izloženi na Rimskom forumu.
Ono što je sačuvano, možete pročitati ovde.
Miroslavljevo jevanđelje
Najstariji sačuvani srpski ilustrovani ćirilični rukopis, Miroslavljevo jevanđelje je najznačajniji ćirilični spomenik srpske i južnoslovenske odnosno srpsko-slovenske pismenosti iz 12. veka.
Jevanđelje je nastalo osamdesetih godina 12. veka. Pisano na pergamentu, sastoji se od 181 lista u kožnom povezu. Zapis na poslednjem listu jevanđelja svedočida ga je poručio humski knez Miroslav, brat velikog župana Stefana Nemanje. Smatra se da je đak Gligorije, čiji se potpis nalazi na poslednjem ispisanom listu, pisar ili minijaturista jevanđelja.
Unesko ga je 2005. godine uvrstio u svoju biblioteku „Pamćenje sveta“ čime je postao deo 120 najvrednijih dobara koje je stvorila ljudska civilizacija.
Rukopis se do 1896. nalazio u Hilandaru, kada je poklonjen kralju Aleksandru Obrenoviću prilikom njegove posete Atosu. Danas se čuva u Narodnom muzeju u Beogradu, a jedan list u narodnoj biblioteci u Sankt Peterburgu.
Digitalni prikaz možete videti ovde.
Zakonopravilo Svetog Save
Zakonopravilo ili Nomokanon ili Krmčija (gr. nomos – građanski zakon, kanon – crkveno pravilo) je zbornik građanskih i crkvenih propisa vizantijske države, koje je odabrao i preveo Sveti Sava početkom 13. veka. Prvi je srpski pravni akt i pisan je na razumljivom narodnom jeziku.
Zasluga Svetoga Save u izradi zakonopravila za Srbe sastoji se uglavnom u izboru tekstova iz vizantijskih pravnih zbornika i rasporedu građe. Ovaj zbornik je priređen pre nego što je Sveti Sava izdejstvovao samostalnost Srpskoj Crkvi 1219. Kada je organizovao episkopije u Srpskoj Crkvi, svakom episkopu je dao po primerak Zakonopravila. Sveti Sava je želeo da Crkva bude slobodna, da vladar ima što manje upliva u njen rad – bez obzira na to što je njegov brat Stefan Prvovenčani tada bio srpski kralj. Zakonopravilo je korišćeno i u Rusiji, Bugarskoj, kasnije u Rumuniji. Sačuvano je više prepisa i štampanih izdanja. Može se reći da je Krmčija početak srpskog zakonodavstva.
Sretenjski ustav
Prvi najviši pravni akt u istoriji Srbije, poznat i kao Sretenjski ustav, usvojen je 15. februara 1835.
Ustav je sastavio Dimitrije Davidović. Ustavom je izvršena podela vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, što se i danas smatra standardom demokratije i ustavnosti. Vlast čine knez, državni sovjet i narodna skupština.
Proklamovana su prava i slobode građana, kao što su: neprikosnovenost ličnosti, nezavisnost sudstva i pravo na zakonito suđenje, sloboda kretanja i nastanjivanja, nepovredivost stana, pravo na izbor zanimanja, ravnopravnost građana, bez obzira na veru i nacionalnost. Ustavom su ukinuti ropstvo i feudalni odnosi.
Ovaj dokument neće dugo opstati zbog međunarodnog pritiska na malu balkansku kneževinu, iako je donet od Velike narodne skupštine i zakletvom potvrđen od kneza Miloša Obrenovića ustav je suspendovan nakon svega 55 dana pod pritiskom velikih feudalnih sila (Turske, Rusije i Austrije), ali će ostati upamćen i kao jedan od najliberalnijih ustava koje je Srbija imala.
Tekst Ustava možete pročitati ovde.